Opublikowano: 11 lipiec 2011

Poprawiono: 09 styczeń 2026

Towarzystwo zostało powołane na zebraniu założycielskim odbytym w dniu 23 II 1975 roku. Ówczesne władze Łęcznej chciały przygotować ofertę kulturalną dla przybywających do miasta budowniczych kopalni w Bogdance. Chodziło o to, aby w czasie wolnym od pracy mogli prowadzić działalność społeczną i nie byli skazani jedynie na życie konsumpcyjne i zaspokajanie najbardziej elementarnych potrzeb. Jedną z możliwości stanowiła działalność w towarzystwach regionalnych. W Lublinie powołano Instytut Ochrony Środowiska dla potrzeb planowanego Lubelskiego Zagłębia Węglowego. I to on wystąpił do miejscowych działaczy z inicjatywą stworzenia takiej organizacji w Łęcznej. Na zebraniu założycielskim Instytut ten reprezentował jego pracownik mgr Ignacy Olech. Propozycję powołania Towarzystwa złożono Stefanii Pawlak,  która podjęła się tego zadania i została wybrana prezesem Zarządu. Natomiast jednym z jej zastępców został Ryszard Topolski naczelnik miasta i gminy Łęczna.
W tym czasie wszelkie organizacje społeczne musiały być jednak kierowane przez członków PZPR, aby w ten sposób mogła ona wpływać na kierunek ich działalności. W dziewięcioosobowym zarządzie Towarzystwa oprócz S. Pawlak do PZPR należało jeszcze dwóch członków, czterech reprezentowało Zjednoczone Stronnictwo Ludowe i Stronnictwo Demokratyczne (dwóch każde z nich), a pozostałych dwóch nie należało do żadnego ugrupowania politycznego.
Pierwsza prezes Towarzystwa Stefania Pawlak, była emerytowaną nauczycielką i wieloletnią kierowniczką szkoły podstawowej, cieszyła się zaufaniem miejscowych władz i szacunkiem  łęczyńskiej społeczności. Była dobrym pedagogiem, oddanym młodzieży i z pełną pasją angażowała się w różne prace społeczne i kulturalne na terenie miasta.

W trakcie zebrania założycielskiego postawiono przed Towarzystwem jasne cele, do których zaliczono „pogłębianie umiłowania miasta i jego okolic oraz jego tradycji”. Wśród zapisanych priorytetów nie mogło zabraknąć również zadań o charakterze ideologicznym. Wspomniano bowiem o poznawaniu historii „walk o wyzwolenie narodowe i społeczne” w Łęcznej. Za konieczne uznano też wskazanie innego celu, jakim było upowszechnianie wiedzy o „osiągnięciach w okresie Polski Ludowej”, aby władze nie miały wątpliwości, że Towarzystwo będzie dla nich użyteczne. Ale to była frazeologia konieczna do uzyskania akceptacji politycznej, a Towarzystwo faktycznie zamierzało zajmować się nie polityczną propagandą ale sprawami kultury w mieście. Program jego działania odzwierciedlały powołane cztery sekcje: sekcję kroniki przemian społeczno-gospodarczych, sekcję imprezową, sekcję ochrony przyrody, sekcję ochrony zabytków.

W pierwszym roku działalności Towarzystwa program ten starano się realizować poprzez zadania postawione przed poszczególnymi sekcjami. Urządzono wystawę dzieł miejscowych twórców ludowych, prowadzono też kursy haftu i koronkarstwa. Zorganizowano również konkurs „Moje podwórko i mój ogródek świadczą o mnie”, promujący dbałość o czystość i estetykę posesji miejskich. Zbierano także materiały do albumu zawierającemu zdjęcia z życia miasta oraz przygotowywano kronikę dziejów oświaty w Łęcznej. Podobnie było w latach następnych. S. Pawlak gromadziła materiały dotyczące zwyczajów i obrzędów, dziejów szkolnictwa w mieście, życia religijnego, spółdzielczości oraz historii ziemi łęczyńskiej. W wyniku tego przygotowała osiem opracowań, dotyczących tych zagadnień, które powstały w latach 1974-1979 i są obecnie w posiadaniu zarządu TPZŁ w postaci maszynopisów   
Aktywność Towarzystwa uległa poważnemu osłabieniu w roku 1981, gdy zrezygnowała ona z funkcji prezesa Towarzystwa i opuściła miasto. Wybrano wtedy nowy zarząd, a w uznaniu jej zasług walne zgromadzenie członków nadało jej tytuł honorowego prezesa. W dalszej jego działalności przeszkodził stan wojenny. Sparaliżowało to faktycznie działalność organizacji społecznych w kraju, w tym również pracę naszego stowarzyszenia.

Jego działalność została przywrócona do życia dopiero w lutym 1984 roku z inicjatywy Czesława Bresia i Eugeniusza Misiewicza, pracowników Osiedlowego Domu Kultury przy ulicy Górniczej 12. Wsparcia udzielił im Kazimierz Spaleniec, sekretarz Rady Wojewódzkiej Towarzystw Regionalnych. Uznano, że Towarzystwo będzie skupiać swoją aktywność na upowszechnieniu historii miasta oraz związanych z nią tradycji, co oznaczało jakościową zmianę w porównaniu z okresem poprzednim, a także działać na rzecz społeczeństwa i miasta, co stanowiło typowe zadanie dla regionalnych organizacji społecznych.

Nowe władze towarzystwa w składzie: Ewa Leśniewska - prezes, Wacław Perzyński - vice prezes, Bogumiła Jaworowska - vice prezes, Eugeniusz Misiewicz - sekretarz, Eugenia Węcławek - skarbnik oraz członkowie Zarządu: Maria Tkaczyk, Adam Zaborski, Leszek Dybczak, Czesław Breś, Zygfryd Jóźwiak, Amalia Kaus, Lech Niespodziewański, opracowały nowy ambitny program i podjęły działania mające wzmocnić towarzystwo.
W swoich działaniach nowy zarząd miał wsparcie w Osiedlowym Domu Kultury SM w którym Towarzystwo znalazło siedzibę (lata 1984-91), a w latach późniejszych (1991-98), w Muzeum Regionalnym, które było jego siedzibą. Staraniem Zarządu Towarzystwa w dawnej „harcówce” przy ul. Tysiąclecia 10 znajduje się obecnie siedziba Towarzystwa.
Proces integracji miejscowego społeczeństwa pozostał nadal celem nadrzędnym i realizowaliśmy go poprzez upowszechnienie wiedzy o przeszłości Ziemi Łęczyńskiej konkursy wiedzy, wystawy, działalność wydawniczą.
Dokumentowaliśmy przemiany zachodzące w mieście, gromadziliśmy zbiory fotograficzne i podejmowaliśmy działania w zakresie ochrony zabytków i środowiska, nawiązaliśmy współprace z Instytutem historii UMCS, Wojewódzką Radą Towarzystw Regionalnych.
Nie sposób wymienić wszystkich inicjatyw podejmowanych przez Towarzystwo ale z ciekawszych warto przypomnieć:
- cykl wykładów naukowców z UMCS na temat historii miasta,
- sesję naukową poświęconą dziejom Łęcznej zorganizowaną w 1984 r.,
- wydanie w formie książkowej publikacji „Łęczna. Studia z dziejów miasta",
- zorganizowanie w 1984 r. wspólnie z ODK i Woj. Towarzystwem Sztuk Pięknych w Lublinie pleneru malarsko-fotograficznego o Łęcznej i LZW,
- wydanie w. 1985 r. pierwszego Merkuriusza Łęczyńskiego - wówczas jednodniówki, a z czasem rocznika historyczno-kulturalnego,
- organizację corocznego turnieju wiedzy o Łęcznej,
- wydanie „Źródeł do dziejów miasta", bibliofilskiej publikacji w estetycznej szacie graficznej,
- sprowadzenie do Łęcznej, celem upowszechnienia ponad 2 tys. egzemplarzy pierwszej książki o Łęcznej, autorstwa Wojciecha Wieczorka „Szkice z prowincji",
- na okoliczność 35-lecia działalności Towarzystwa w 2010 r.  zorganizowano konferencję naukową nt. dziejów łęczyńskiej parafii i wydało publikację „Studia z dziejów parafii pw. św. Marii Magdaleny” pod redakcją Roberta Jopa,
-w sierpniu 2011 r. została uruchomiona strona internetowa Towarzystwa z adresem: www.towarzystwoleczna.pl  na której poza ogólnymi informacjami dotyczącymi naszego Towarzystwa i jego działalności, można znaleźć wszystkie wydania Merkuriuszy (w wersji PDF),
- w 2012 r. w ramach realizacji zadania publicznego Towarzystwo wydało puzzle (w wersji 60 i 240 elementowej) przedstawiające Rynek I w Łęcznej z lat 30. XX wieku., 
- w latach 2012-2014 wydano historyczne kalendarze z archiwalnymi fotografiami na lata 2013 (wraz z kalendarium wydarzeń), 2014 i 2015 (okolicznościowy kalendarz z okazji 40-lecia TPZŁ).
- w roku 2014 wydano książkę dr Moniki Bogusz pt. "Miasto Łęczna w czasach Królestwa Polskiego (1815-1866)".
- kontynuowana jest akcja zbierania eksponatów do Izby Regionalnej przy ul. Tysiąclecia 10, prowadzonej przez długoletniego regionalistę Wacława Perzyńskiego. 
Organizowaliśmy wystawy fotograficzne m.in. „Zabytki Łęcznej" (1986 r.), "Łęczyńskie krzoki" (1990 r.), „Od prahistorii do czasów najnowszych" (1992 r.), „Nadwieprzański Park Krajobrazowy w czterech porach roku" (1999 r.), kiermasze sztuki ludowej i wydawnictw Towarzystwa.
Gromadziliśmy dokumenty o wartości historycznej, fotografie, grafiki, akwarele i obrazy olejne przed-stawiające Łęczną wczoraj i dziś.
Jednym z przedsięwzięć Towarzystwa było odsłonięcie w 1999 r. na cmentarzu parafialnym w Łęcznej pomnika powstańców styczniowych oraz płyty nagrobnej poświęconej kapitanowi K. Wałoszczukowi. Staraniem  Zarządu Towarzystwa przy ul. Tysiąclecia wzniesiono pomnik założyciela miasta - Jana Tęczyńskiego, autorstwa łęczyńskiego artysty Stanisława Winiarskiego.  Po trzech kadencjach, w których pracami Zarządu Towarzystwa kierowała Ewa Leśniewska, od 1998 r. funkcję prezesa pełnił Piotr Winiarski. Po nim funkcję tę przez jedną kadencję pełniła Anetta Chrzanowska, a od roku 2011 prezesem Towarzystwa jest Eugeniusz Misiewicz.
Zaprezentowana działalność byłaby niemożliwa bez zaangażowania członków Towarzystwa, wsparcia instytucji i palcówek kultury, życzliwości władz samorządowych miasta i powiatu, samorządu województwa, Wojewódzkiej Rady Towarzystw Regionalnych w Lublinie.
Dziękujemy także wszystkim innym, którzy w jakikolwiek sposób byli nam pomocni i którym bliskie jest dobro naszej „Małej Ojczyzny".